PRZEMYŚL · PLAC KATEDRALNY
Bł. ks. Jerzy Popiełuszko
Fotografia w nagłówku: Grzegorz Karnas
Portret odwagi, nie rozpaczy
Jak przedstawić kapłana i męczennika tak, aby pomnik nie zatrzymywał widza wyłącznie przy tragizmie jego śmierci? Odpowiedzią stała się postać spokojna, wyprostowana i wewnętrznie silna. Pomnik bł. ks. Jerzego Popiełuszki na placu Katedralnym w Przemyślu łączy podobieństwo portretowe z czytelnym znakiem duchowej odwagi.
Autorska koncepcja, rysunek projektowy, model w glinie, odlew i fotografie gotowego dzieła pokazują ciągłość tej idei. Od pierwszego szkicu do odsłonięcia 1 grudnia 2024 roku najważniejsze pozostawało to samo: przywołać człowieka, którego siła wynikała z wierności prawdzie i nauce Chrystusa.
Galeria realizacji
01 · Historia pomnika
Koncepcja i szkice
02 · Historia pomnika
Model w glinie
03 · Historia pomnika
Odlew w brązie
04 · Historia pomnika
Odsłonięcie
Rysunek: Eliasz Dyrow
01 · Koncepcja i szkice
Punktem wyjścia był wizerunek księdza Jerzego ze zbiorów Ośrodka Dokumentacji Życia i Kultu Jerzego Popiełuszki. Rysunek projektowy przekłada go na pełnopostaciową kompozycję: sutanna, wyprostowana sylwetka i ręce skrzyżowane na piersi. Lewa dłoń pozostaje wyeksponowana, prawa podtrzymuje palmę męczeństwa.
Delikatny zwrot głowy ożywia portret. Łagodny uśmiech nie osłabia powagi postaci; ma przywoływać dobroć, determinację i odwagę kapłana. W autorskiej koncepcji emocjami, które powinien budzić pomnik, są podniesienie na duchu, radość i inspiracja.
Rysunek pozwala odczytać tę intencję jeszcze przed etapem modelowania. Nie jest ilustracją dodaną do gotowej pracy, lecz zapisem decyzji o jej charakterze.
Założenia autorskie
Żywa obecność i znak męczeństwa
Interpretacja podkreśla niezłomną wolę księdza Popiełuszki i jego determinację w głoszeniu prawdy oraz nauki Chrystusa. Przywołuje sposób, w jaki kapłan pozostał w pamięci osób znających go osobiście i uczestników jego Mszy. Martyrologiczny wymiar biografii skupia się w jednym znaku: palmie. Całość postaci opowiada przede wszystkim o sile duchowej człowieka za życia, nie o tragizmie jego śmierci.
Portret, dłoń, palma
Trzy główne punkty kompozycji tworzą trójkąt: twarz, wyeksponowana lewa dłoń i palma trzymana w prawej ręce. Prowadzą spojrzenie po górnej części figury. Lekko zdynamizowane fałdy sutanny kierują je następnie ku stopom i postumentowi. Dzięki temu portret zachowuje pierwszeństwo, a cała sylwetka pozostaje czytelna.
Skala i relacja z miejscem
Dokument koncepcyjny zakładał realistyczny modelunek, umiarkowane rozrzeźbienie przestrzenne i delikatną fakturę skóry oraz tkaniny. Szczególną wagę przypisywał podobieństwu portretowemu. Przewidywał skalę 1,25:1, orientacyjną wysokość figury 225–230 cm i zwrot głowy w lewo o około 12°. Są to wartości zapisane na etapie projektu, a nie deklaracja powykonawczych pomiarów.
Postument został pomyślany jako minimalistyczny kamienny prostopadłościan na jednym stopniu, bez dodatkowych podziałów. Jego zadaniem było podtrzymać rzeźbę i nie konkurować z nią wizualnie. Proponowana w koncepcji wysokość 140 cm uwzględniała obniżenie terenu w docelowym miejscu. Dokument dopuszczał także delikatne wysunięcie prawej stopy poza krawędź postumentu. Rozwiązania te należą do założeń projektowych i pokazują sposób myślenia o odbiorze dzieła z poziomu placu.
02 · Model w glinie
W pracowni rysunek staje się bryłą. Na fotografii pełnej figury widoczna jest relacja skali pomnika do stojącego obok autora. To etap, na którym portret, ustawienie dłoni i rytm sutanny muszą zadziałać jednocześnie, oglądane z różnych stron.
Modelowanie służy nie tylko odtworzeniu wyglądu. Wyraz twarzy i napięcie gestu mają utrzymać równowagę między niezłomnością a łagodnością. Palma jest częścią kompozycji, a nie osobnym dekoracyjnym dodatkiem. To, co na rysunku było linią, w glinie otrzymuje ciężar, światło i przestrzeń.
03 · Odlew i montaż
Odlew w brązie utrwala kompozycję opracowaną w modelu. Zbliżenie pozwala zobaczyć, jak w docelowym materiale pracują portret, skrzyżowane dłonie, palma i powierzchnia sutanny. Zachowanie ich czytelności jest istotne dla odbioru figury z poziomu placu.
Odlew wykonała firma Kawmet. Przedsięwzięcie prowadziły przemyska Solidarność i społeczny komitet budowy pomnika. Osadzenie figury na kamiennym postumencie połączyło pracę rzeźbiarską z konkretnym miejscem: historycznym otoczeniem przemyskiej archikatedry.
Przedstawiona fotografia dokumentuje odlew; końcowy efekt montażu pokazują zdjęcia pomnika na placu Katedralnym.
Fot. Piotr Hadam
04 · Odsłonięcie
Pomnik odsłonięto 1 grudnia 2024 roku na placu Katedralnym w Przemyślu, w roku czterdziestej rocznicy męczeńskiej śmierci księdza Jerzego. Uroczystość wprowadziła dzieło w życie miasta i wspólnoty, dla której zostało stworzone.
Biało-czerwona wstęga i otoczenie katedry nadają fotografii wymiar wydarzenia, ale centrum pozostaje postać kapłana. Ten sam układ twarzy, dłoni i palmy, widoczny na pierwszym rysunku, można teraz odczytać w przestrzeni publicznej.
Rezultatem jest miejsce pamięci o wyraźnej tożsamości: realistyczny portret, oszczędna symbolika i spokojna forma postumentu. Dokumentacja kolejnych etapów pozwala zobaczyć nie tylko gotowy monument, lecz także decyzje, które do niego prowadziły.
Dzieło w przestrzeni miasta
Zmienny punkt widzenia i światło odsłaniają różne relacje pomnika z architekturą. Z bliska najważniejsze są portret i gest; z dalszej perspektywy cała postać, cokół i otoczenie placu.
Widok placu: Grzegorz Karnas. Ujęcie od dołu i zbliżenie: Mariusz Godos. Fotografia odsłonięcia: Piotr Hadam. Rysunek: Eliasz Dyrow.
Dokumentacja realizacji
Opis koncepcji opracowano na podstawie autorskiego dokumentu „Koncepcja pomnika bł. ks. Jerzego Popiełuszki w Przemyślu przy placu Katedralnym”. Zachowano jego założenia artystyczne, porządkując język i oddzielając parametry projektowe od opisu gotowego dzieła.
Dokumentacja wydarzenia: przemysl.pl · solidarnosc.org.pl · solidarnosc.org.pl
Dzieło dla miejsca i wspólnoty
Rozważasz pomnik, portret lub realizację o podobnym charakterze? Porozmawiajmy o idei, miejscu i skali przedsięwzięcia.