Jan III Sobieski

Manifest artysty · Eliasz Dyrow
Słowo autorskie opublikowane z okazji rocznicy odsieczy wiedeńskiej, 12 września 2026 roku.

Drodzy przyjaciele, dziś w rocznicę bitwy pod Wiedniem pragnę podzielić się z Wami popiersiem króla Jana III Sobieskiego, które miałem zaszczyt wykonać na zaproszenie Młodzieży Wszechpolskiej.

Jan III Sobieski nie potrzebuje korony, żeby było wiadomo, kim jest. Żupan i kontusz pokazują go nie jako monarchę oddzielonego od narodu ceremonialnym dystansem, lecz jako króla wyrastającego z polskiej demokracji szlacheckiej – szlachcica i obywatela Rzeczypospolitej wybranego na króla przez innych szlachciców. Jego wielkość wyrastała z etosu ludzi wolnych, którzy mieli prawo współdecydować o państwie i obowiązek stanąć w jego obronie. Dlatego w tej rzeźbie Sobieski reprezentuje nie tylko siebie, ale też ideę tej Polski, która rozumiała wolność jako odpowiedzialność.

Krzyż i szabla są osią całej kompozycji, pionem i poziomem. Krzyż mówi, czego Sobieski bronił. Szabla mówi, jak tego bronił. Pod Wiedniem chrześcijańska Europa stanęła wobec bezwzględnej ekspansji Imperium Osmańskiego, a odpowiedzią polskiego króla był czyn zbrojny i zwycięstwo. „Venimus, vidimus, Deus vicit.” Czyli: „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył.” To lekcja, której nie wolno sprowadzać do muzealnej ciekawostki, tylko taka, z której należy wyciągać wnioski.

Europa ma prawo pozostać sobą. Ma prawo chronić własne chrześcijańskie korzenie, kulturę i porządek cywilizacyjny i nie może biernie przyjmować procesów prowadzących do jej islamizacji. Sobieski przypomina, że cywilizacja, która traci wolę obrony własnej tożsamości, oddaje przyszłość w cudze ręce. Decyzję o tym, jaka będzie Europa i Polska, podejmujemy codziennie w naszych postawach wobec zjawisk geopolitycznych, tak jak podejmował Sobieski wobec zagrożeń swojego czasu.

Nie mamy obowiązku tej historii pomniejszać ani tłumaczyć jej cudzym językiem, podporządkowując się wyjałowionej nowomowie poprawności politycznej. Mamy obowiązek ją zachować, nazywać rzeczy po imieniu i przekazywać dalej. Pamięć narodowa nie może istnieć wyłącznie w książkach – potrzebuje ciągłego aktualizowania i materialnej obecności.

Dlatego sprawa pomnika Jana III Sobieskiego w Wiedniu jest sprawą polską. Pomnik polskiego króla, który ocalił Europę, powinien stanąć w Wiedniu, a Polska musi być stroną decyzji o jego formie i treści. Nie chodzi o gest grzecznościowy, lecz o podmiotowość w sprawie własnego dziedzictwa. Nie może być tak, że sposób upamiętnienia polskiego króla, autora jednego z największych zwycięstw w historii cywilizacji, zostanie określony bez polskiego głosu.

Z tego przekonania powstało również to popiersie. Młodzież Wszechpolska podjęła sprawę Sobieskiego jako konkretną sprawę do poruszenia i rozwiązania. Nie wystarczy wspominać wielkich Polaków – trzeba przywracać im należne miejsce w przestrzeni publicznej. Sobieski powinien stanąć w Wiedniu jako polski król, zwycięzca i obrońca chrześcijańskiej Europy. Jeżeli sami nie będziemy strzec własnej historii, inni napiszą ją za nas, tak że będziemy jej się wstydzić.

Popiersie o wysokości 146 cm zostało wykonane przez Eliasza Dyrowa dla Młodzieży Wszechpolskiej z okazji 343. rocznicy odsieczy wiedeńskiej. 12 września zaprezentowano je podczas rocznicowej akcji na Kahlenbergu. Rzeźba stała się materialnym znakiem pamięci o Janie III Sobieskim i częścią publicznej dyskusji o jego upamiętnieniu w Wiedniu.

Według przekazanej przez Młodzież Wszechpolską relacji organizatorów, w wydarzeniu uczestniczyli także przedstawiciele austriackiego ruchu identytarystycznego. Następnego dnia, 13 września, popiersie towarzyszyło akcji przed siedzibą SPÖ w Wiedniu. Organizatorzy przedstawili oba działania jako apel o trwałe upamiętnienie polskiego króla.

Prezentacja miała charakter rocznicowej akcji, a nie odsłonięcia stałego pomnika miejskiego. Opisane popiersie jest odrębną realizacją Eliasza Dyrowa i nie należy go utożsamiać z wcześniejszym projektem pomnika konnego na Kahlenbergu.

Kresy.pl
13.09.2026

Tysol.pl · portal Tygodnika Solidarność
13.09.2026

APA · depesza opublikowana przez VOL.AT
12.09.2026

Chronika wydarzenia została opracowana na podstawie relacji organizatorów i publikacji prasowych. Manifest powyżej przedstawia osobiste stanowisko autora rzeźby.